Równowaga, podstawa funkcjonowania.

Był temat mobilności, pracy układu mięśniowego, nadszedł czas na kilka słów o równowadze. Zagadnienia te łączą się ze sobą i wzajemnie uzupełniają.

Układ równowagi wykształcił się w związku z pionizacją ciała i jest powiązany z siłą grawitacji. Dzięki mięśniom szkieletowym, które pracują pod kontrolą układu nerwowego człowiek utrzymuje równowagę, a narządem zmysłu równowagi jest ucho. Ucho możemy podzielić na zewnętrzne i środkowe (te dwa obszary służą głównie do transmisji bodźców dźwiękowych) oraz wewnętrzne. To właśnie w uchu wewnętrznym zlokalizowane są receptory równowagi, a także słuchu. W tym artykule nie będę zagłębiał się w szczegóły związane z anatomiczną budową ucha wewnętrznego, które nazywane jest błędnikiem. Nie będę także wchodził w skomplikowane procesy rządzące procesem zachowania równowagi.

Utrzymanie równowagi i oddychanie jest poza świadomością człowieka.

Nie możemy traktować ciała człowieka jak sztywnej bryły, a utrzymanie równowagi wymaga precyzyjnej współpracy wszystkich segmentów ciała. Jak dobrze wiesz, utrzymanie równowagi przebiega poza świadomością, a dzieje się tak za sprawą układu nerwowego. To on [układ nerwowy] na podstawie informacji „z zewnątrz” aktywuje odpowiednie jednostki motoryczne (o jednostkach motorycznych przeczytasz tutaj), ustala w jakim stopniu i jakie mięśnie mają zostać pobudzone. Dzięki tym procesom człowiek jest w stanie utrzymać rzut środka masy ciała (COG) wewnątrz powierzchni podparcia, którą wyznacza obrys stóp – czyli utrzymać równowagę. Jak widzisz, aby utrzymać ciało w równowadze niezbędne jest zaangażowanie wielu układów i narządów.

Układ posturalny i jego rola w zachowaniu równowagi.

Za dostarczenie aktualnych danych odnośnie ciała w przestrzeni oraz kierunku i prędkości ruchu odpowiada układ posturalny. Do zadań tego układu należy: kontrola środka masy ciała (COG – center of gravity), przeciwdziałanie upadkom, oraz nadzorowanie gałek ocznych, tak aby mogły utrzymać obraz otaczającej przestrzeni. Możesz sprawdzić znaczenie tego układu i roli wzroku w utrzymaniu równowagi, próbując stanąć na jednej nodze z zamkniętymi oczami 🙂 Te informacje potwierdzają fakt, iż trening wzroku, który obecnie staje się popularny, nie jest tylko medialnym bełkotem, a ma potwierdzenie w nauce.

Równowaga w statyce i dynamice.

Aby osiągnąć równowagę w statyce i dynamice układ posturalny musi aktywować odpowiednie reakcje nadzorujące postawę, np.: rejestrować stopień napięcia mięśni kontrolujących ruchomość stawów oraz nacisk stóp na podłoże. Dzieje się tak w celu utrzymania środka ciężkości ciała w równowadze. COG zlokalizowany jest na poziomie drugiego kręgu krzyżowego i jak wspomniałem wcześniej powinien rzutować na podstawę podparcia. Podstawa podparcia, jej kształt i wielkość zależy od ustawienia stóp, podłoża oraz sposobu ich przylegania [stóp do podłogi]. Tę zależność doskonale obrazuje wykonanie przysiadu z wąsko i szeroko rozstawionymi stopami oraz rodzaj podłoża (stopa w bucie z miękką podeszwą, a stopa goła stojąca bezpośrednio na podłodze). Dlatego dobór odpowiedniego obuwia na trening jest bardzo istotny. Nie dziw się także, że trenerzy zalecają wykonywanie niektórych ćwiczeń na boso. Chodzi o to, aby jak najlepiej czuć podłoże, a prze to, pozostać w równowadze.

Niezależnie od tego czy stoimy czy się poruszamy COG jest w ciągłym ruchu. Odchylenia COG od osi pionowej ciała mieszczą się w granicach stabilności i są podstawą utrzymania równowagi. Ciało człowieka jest wahadłem w stawach skokowych. Jeśli wychylimy się zbytnio poza środek ciężkości, stracimy równowagę. Aby nie doszło do upadku, organizm musi odpowiednio zareagować – powiększyć granicę stabilności. Robimy wtedy krok, rozstawiamy szerzej stopy, napinają się mięśnie goleni. Przy większych siłach destabilizujących pojawiają się reakcje wielomięśniowe, angażujące równocześnie kończyny dolne, tułów i szyję. Kolejny przykład z siłowni. Spróbuj wykonać przysiad z napiętymi mięśniami tułowia (brzucha) i bez ich napinania. W której sytuacji czujesz się bardziej stabilny i łatwiej jest Ci zachować równowagę?

Równowaga potrzebuje stabilności.

Bezpośrednio z pojęciem równowagi wiąże się termin „stabilność”. Stabilnością nazywamy zdolność do aktywnego przywracania typowej pozycji ciała w przestrzeni (równowagi) utraconej na skutek działania czynników destabilizujących. Do takich czynników możemy zaliczyć: własną aktywność ruchową, siły zewnętrzne.

Warto mieć na uwadze fakt, iż zaburzenia równowagi i zawroty głowy to coraz częstsze przyczyny wizyt w gabinetach lekarskich. W przypadku tych dolegliwości szczególnie ważna jest historia chorób i urazów, głównie: choroby uszu, urazy i schorzenia szyjnego odc. kręgosłupa, układu nerwowego oraz narządu wzroku.

Stabilność, a w konsekwencji równowagę można i nawet należy trenować. Do najskuteczniejszych ćwiczeń można zaliczyć te, gdzie osoba trenująca traci punkt podporu, np. stoi na jednej nodze. Chcesz spróbować swoich sił w treningu równowagi, zapraszam do współpracy.

Pamiętaj, aby zaobserwować mój fanpage (jeśli jeszcze tego nie robisz) żeby być na bieżąco z nowymi materiałami KrzyKam – Happiness Engineer. Znajdziesz tam wskazówki treningowe i mnóstwo inspiracji do działania.